IKVI.
Kulturë

Iso-polifonia shqiptare: si ta dëgjoni me vëmendje

Iso-polifonia shqiptare është përfshirë në Listën Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s. Përshkrimi i saj vë në dukje marrëdhënien mes zërave solistë dhe isos, një shtresë zanore që mbështet këndimin.

Për ta njohur, nuk mjafton emri i një këngë ose një regjistrim shumë i shkurtër. Duhet dëgjuar ndërveprimi i zërave dhe, sa është e mundur, konteksti ku zhvillohet praktika.

Dëgjoni një shtresë në një kohë

Në dëgjimin e parë, ndiqni tërësinë. Në të dytin, përpiquni të dalloni një zë dhe mënyrën si lidhet me grupin. Në të tretin, përqendrohuni te vazhdimësia dhe ndryshimi i mbështetjes zanore.

Nuk është e nevojshme të përcaktoni menjëherë termin për çdo rol. Një përshkrim i kujdesshëm i asaj që dëgjoni është një fillim më i mirë se një etiketë e vendosur me siguri të rreme.

Njihni prejardhjen e regjistrimit

Kush këndon, ku u bë regjistrimi dhe për çfarë rasti? Një paraqitje në skenë, një regjistrim studimor dhe një praktikë brenda komunitetit mund të kenë kushte të ndryshme.

Ruani kreditë dhe datën kur ato janë të disponueshme. Mos e përdorni një regjistrim të vetëm si shembull për çdo grup ose çdo rajon.

Trashëgimi që përcillet

Një praktikë e gjallë përfshin njerëz që mësojnë, kujtojnë dhe ndryshojnë mënyrën e interpretimit. Statusi i trashëgimisë nuk e kthen praktikën në një objekt pa ndryshim.

Kur flisni me interpretues, pyetni si mësohet këndimi dhe çfarë ka rëndësi për ta. Mos e zëvendësoni përvojën e tyre me një shpjegim të përgjithshëm nga një video e shkurtër.

Si të përdorni një burim

Faqja e UNESCO-s është një hyrje e identifikueshme dhe ofron informacion për elementin e regjistruar. Për një regjistrim të caktuar, duhen edhe të dhënat e autorit ose institucionit që e publikon. Për të ripërdorur audio ose video, kontrolloni të drejtat dhe kushtet. Lidhja me një burim dhe kopjimi i skedarit nuk janë e njëjta veprimtari.

Për të vazhduar

Lexoni për xhubletën si shembull të një trashëgimie që mbështetet te aftësia dhe përcjellja e saj. Gjirokastra jep një lidhje mes vendit, ngjarjeve kulturore dhe praktikave që nuk shihen vetëm në ndërtesa.

Një dëgjim i mirë nuk kërkon që çdo pyetje të mbyllet. Ai e bën burimin më të qartë dhe marrëdhënien me praktikën më të respektueshme.

Një protokoll i vogël dëgjimi

Zgjidhni një regjistrim me interpretues dhe publikues të identifikueshëm. Shënoni fillimisht këto të dhëna, pastaj dëgjoni pa u përpjekur të përshkruani çdo zë në sekondën e parë.

Në një dëgjim të dytë mbani vëmendjen te hyrjet dhe marrëdhënia e pjesëve vokale. Shkruani çfarë mund të dëgjoni dhe çfarë e mësoni nga përshkrimi i burimit. Nëse regjistrimi ka zë të dobët ose prerje, shënojeni si kufizim të materialit.

Në dëgjimin tjetër fokusohuni te një ndryshim i qartë: fillimi, mbarimi ose një ndërrim i dëgjueshëm. Përdorni një shënim kohe vetëm për të gjetur atë pjesë në këtë version të regjistrimit. Ai nuk bëhet datim historik i praktikës.

Nga regjistrimi te përcjellja

Pyetni si u mësua pjesa, kush e interpreton dhe si lidhet me një rast ose një komunitet. Një filmim skenik mund të tregojë performancën, por jo çdo hap të mësimit. Për një shpjegim të përcjelljes kërkoni edhe dëshmi nga praktikuesit.

Kjo qasje e ruan muzikën si praktikë të njerëzve. Ajo e zgjeron dëgjimin përtej një etikete të vetme dhe i jep lexuesit pyetje konkrete për burimin e ardhshëm.

Burime dhe lexim i mëtejshëm

  1. UNESCO: Albanian folk iso-polyphonyhttps://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155